Lê Quỳnh Mai: Tương truyền rằng, Thơ = Tim

Lê Quỳnh Mai

Tương truyền rằng, Thơ = Tim

 
Trả lời phỏng vấn Hội Luận Văn Học của Ký giả-Nhà văn Lê Quỳnh Mai (Canada)
 
 
1– Anh/chị đi tìm điều gì trong một bài thơ? Và có thường tìm thấy nó không?
 
LQM: Là thi sĩ nghĩa là ru với gió /Mơ theo trăng và vơ vẩn cùng mây. Thi sĩ còn không tìm ra được điều gì nơi thơ, thì người thường (LQM) làm sao tìm gì được nơi nàng Thơ! Cho nên, thơ muôn đời là một bí ẩn, nếu tìm ra được thì đã không gọi là… thơ!
 
 2- Anh/chị đánh giá ra sao về nền thơ ở miền Bắc trước đây, ở miền Nam trước đây, ở hải ngoại, ở trong nước, đặc biệt là từ góc độ của một người không đứng cùng miền địa lý chính trị (Xin lấy ví dụ: một người đang sống ở trong nước nhìn về thơ hải ngoại, hay một người đang sống ở hải ngoại đọc thơ trong nước).
 
LQM: Thơ không có ở miền Nam đất Bắc, xứ tuyết xứ Hàn, hoặc xứ Lèo, nước Phi châu. Nàng Thơ đi dép cao su từ Nord xuống tận South, rồi mang giầy cao gót mũi nhọn từ East qua West. Và cuối cùng đi chân đất vào giữa trung tâm điểm có tên là – Tim – tới ngay giữa hồng tâm, nàng đứng lại ngó anh này cười một cái, nhìn qua chàng nọ nũng nịu, liếc nàng kia nhăn mặt làm tim các nhà ái mộ thơ rụng rời bủn rủn và cứ ngỡ nàng đã ở trong tim của mình! Từ đó, tương truyền rằng Thơ = Tim, và không có biên giới Bắc Nam Đông Tây gì cả!
 
 3- Theo anh/chị, thế nào là một bài thơ hay? Xin cho ví dụ (không phải là thơ của mình) và diễn giải về ví dụ đó?
 
LQM: Một bài thơ hay là bài thơ… không dở đối với người đọc nó lúc ấy! Có người đọc bài thơ Thuyền và Biển của Xuân Quỳnh, đã cảm thấy sóng cuồn cuộn khắp… tứ chi, nhưng không thể diễn giải bởi chưa học môn phê bình văn chương!
 
Em sẽ kể anh nghe
Chuyện con thuyền và biển

Những ngày không gặp nhau
Lòng thuyền đau – rạn vỡ

Nếu phải cách xa anh
Em chỉ còn bão tố.
 
4– Theo anh/chị, thế nào là một bài thơ dở? Xin cho ví dụ và diễn giải về ví dụ đó.
 
LQM:Một bài thơ dở là một bài thơ… không hay đối với người đang đọc nó! Không thể ví dụ, vì sợ bị… ném thơ vào mặt máy điện tóan! Chết chứ không dỡn chơi, về việc cho thí dụ bài thơ dở!
 
5- Có nhiều ý kiến trái ngược nhau về thơ Việt Nam hiện nay. Nhìn chung, anh/chị thất vọng hay hy vọng về nó? Tại sao?
 
LQM: Nếu không có ý kiến thuận nghịch thì chợ Thơ sẽ buồn như mùa thu chết! Hi vọng tràn trề khi đọc bài thơ hay, và thất vọng tràn đầy khi đọc bài thơ dở! Tuy nhiên, tiếng mẹ đẻ của chúng ta, vốn sẵn đã là nguồn thơ với Ngũ cung, thơ đã là đời sống, là hơi thở của người Việt, mà chính chúng ta không để ý đến. Hi vọng rằng người làm thơ sẽ hóa trang, make up cho Nàng Thơ thật dễ thương, ngộ nghĩnh, lôi cuốn, huyền ảo, và… sexy! Nhưng đừng sexy với dây chuyền cổ có chữ F thì kỳ lắm lắm lắm! Vì Nàng Thơ vốn ẻo lả, đeo chữ F nặng quá, sẽ té lăn đùng!
 
6- Anh/chị nghĩ gì về chủ nghĩa Hậu hiện đại trong thơ? Ảnh hưởng của chủ nghĩa Hậu hiện đại lên một số dòng thơ hiện nay như thơ trẻ Sài Gòn, thơ giễu nhại, hay lên một số tác giả cụ thể, ra sao?
 
LQM: Thơ Hậu Hiện Đại, hay bất cứ thể loại nào, nếu hay thì vẫn là một bài thơ hay, nhưng không thể giải thích thêm vì đó là thơ… Hậu Hiện Đại! Thơ giễu nhại không phải là thơ, mà là VÈ của một người thích đi chọc… lét người khác!
 
7- Không thể không nói đến các khuynh hướng thể nghiệm như thơ ngôn ngữ, thơ cụ thể, thơ trình diễn, v.v… Anh/chị nghĩ sao về chúng, phản đối hay ủng hộ?
 
LQM: Ủng hộ tất cả những sáng tạo mới, thử nghiệm mới, vì từ nó sẽ là cơ hội để độc gỉa (nói chung) và giới phê bình (nói riêng) có lý do sàng lọc những viên kim cương mà họ cần tìm! Bất cứ sáng tạo mới, thử nghiệm mới nào cũng đáng hoan nghênh, nhưng phải phát xuất từ trung tâm điểm có tên Tim (như đã trả lời ở câu số 2). Thơ không thể giả (fake) được. Thơ cũng không thể bị lạm dụng, vì sẽ thành bài thơ cường điệu!
 
 8- Thơ thế giới được dịch ra tiếng Việt ra sao? Phải làm gì để người đọc biết nhiều hơn đến thơ nước ngoài? Nhà thơ nước ngoài nào mà anh/chị thường đọc nhầt hay chịu ảnh hưởng nhiều nhất? Mặt khác, tình hình giới thiệu thơ Việt Nam ra thế giới hiện nay như thế nào?
 
LQM: Dịch là phản! Traduire c’est trahir! Tây đã nói thế mà! Nhưng còn cứu vãn được:
+ Những bài thơ được chuyển dịch trên tienve.org, damau.org của nhiều tác giả khác nhau cũng mang lại cho người yêu thơ những thích thú. Ví dụ như bài thơ chuyển ngữ trên damau.org “Chơi tôi đi” của Lưu Diệu Vân rất là thú vị, bởi lẽ dịch giả là một nhà thơ nữ, đã tận dụng khả năng và tâm trạng của chính mình để chuyển đến độc giả một bài thơ của tác giả nữ.
+ Muốn thưởng thức thêm thơ ngoại quốc (ngoài một số thơ đã được chuyển ngữ) thì có 4 điều kiện tất yếu (theo ý kiến cá nhân tôi): a- Khả năng sinh ngữ; b- Sức sáng tạo dồi dào và trí tưởng tượng dữ dội, để thưởng thức trọn vẹn bài thơ; đôi khi phải có trước mắt tượng hình và trong tai tượng thanh để quên đi một vài từ không thể dịch thật sát nghĩa; c- Quan trọng là phải có anh La (họ Đô), để mang ảnh đến hiệu sách tán tỉnh Nàng Thơ và mang về, vừa đọc vừa chưng trên kệ sách; d- Có khả năng sử dụng computer khá, để lên Net truy lùng Nàng Thơ, và bắt cóc nàng xuống nhốt vào máy của mình! Nhưng hình như sắp tới không còn tự do nữa, mà phải trả $$$ nếu truy lùng trên Net, nên anh La (họ Đô) vẫn là điều quan trọng và muôn năm!
+ Tagore là người yêu muôn thủa trong số những người tình (Thơ) của người trả lời phỏng vấn này! (Mặc dù chàng là Ấn Độ :) Chàng là người tôi yêu, nhưng chưa chắc đã yêu tôi!
+ Những nhà thơ trẻ hăng hái với chuyển dịch thi ca ngọai quốc hãy “fair” với Nàng Thơ Việt Nam! Bằng cách cứ dịch một bài thơ ngọai quốc sang tiếng Việt, thì dịch tiếp theo một bài thơ Việt sang tiếng ngoại quốc, bất kể Anh, Pháp, Tây Ban Nha, Nhật, Hàn, Ấn ngữ hay tiếng Miên, Lào, Congo! Chỉ như thế, Nàng Thơ Việt Nam mới có cơ hội trở thành Miss của Chợ Thơ Quốc Tế, hoặc nếu không cũng có thể là First Runner-up cũng được!
 
9- Phê bình và lý luận về thơ có vai trò gì đối với sự phát triển thơ ca? Tình hình giới thiệu, xuất bản, phổ biến thơ hiện nay? Có một bài viết, một cuốn sách, một công trình, hay một hội nghị nào về thơ gần đây mà anh/chị đã đọc hay theo dõi và cảm thấy thú vị nhất? Tại sao?
 
LQM: Dĩ nhiên phê bình lý luận đóng vai trò quan trọng trong mọi lãnh vực, không riêng Thi ca. Tuy nhiên, bài phê bình phải mang tính trung thực, chính xác (chuẩn), không thiên vị vì cảm tình cá nhân với tác giả bài thơ. Người phê bình một tác phẩm phải giữ đúng chức năng và vai trò của nhà phê bình. Nếu không thì sẽ xảy ra nhiều chuyện tức cười không nói được! (Hình dung lại trận bút chiến chỉ vì một cái… mông của tác giả! Lời bàn Mao Tôn Cương: Cãi cho đã, gây cho đã lý luận chứng minh cho đã, nhưng trên (bức hình) thơ ấy, không ai nhìn thấy mặt tác giả. Như vậy có nhiều phần trăm là cái mông ấy chưa chắc là của tác giả đang được phê bình!)
Những tập thơ gầy gò ẻo lả dẹp lép, vẫn được nhiều tác giả gởi tặng đến tư gia. Người nhận trân trọng xếp lên kệ sách, sau khi đã đọc và nhìn tên và chữ ký của tác giả (để mai mốt gởi tặng lại sách của mình). Mặc dù đã gởi cards cám ơn tình nghệ sĩ dành cho nhau, nhưng nhân dịp này, xin BBT Hội Luận cho mượn diễn đàn, gởi thêm một lần nữa đến tất cả các anh chị đã nhớ đến LQM, mà gởi cho những dòng thơ phát xuất tự trung tâm điểm của thân thể! I love you all, Je vous aime. Còn nhận được những tập thơ, nghĩa là Nàng Thơ vẫn còn sống, dù là sống đạm bạc và lẻ loi giữa hàng triệu chàng Truyện!
Thành phố tuyết Montréal lúc này thường cho người yêu thơ thưởng thức những buổi đọc thơ tại Place des Arts, để làm sống lại thi ca thế giới nói chung, và Canada nói riêng. Hơi buồn vì vào dự thính toàn thơ ngọai quốc, trong lúc trung tâm điểm (tim) có tiếng ai ngâm văng vẳng
 
Đôi mắt Người Sơn Tây
U uẩn chiều luân lạc
Buồn viễn xứ khôn khuây,
Buồn viễn xứ khôn khuây
Em hãy cùng ta mơ
Mơ một ngày đất mẹ
Ngày bóng dáng quê hương
Đường hoa khô ráo lệ
 
10– Nhà thơ và trách nhiệm xã hội: anh/chị nghĩ gì về vấn đề này?
    
LQM: Lẽ ra phải hỏi là… Nhà kinh tế học và trách nhiệm xã hội? Nhưng cũng trả lời cho xong “nợ” đã hứa với BBT!Còn sáng tác, còn viết bằng tiếng mẹ đẻ, là đã đóng góp được một hạt  muối (chữ nghĩa) vào biển (xã hội). Cho dù nó tan vào bọt nước! Không có xã hội, Nàng Thơ không tồn tại. Mọi chuyện sẽ bốc khóithành KHÔNG!Không có Nàng Thơ, xã hội cũng không tồn tại, và xã hội sẽ loạn, vì có nhiều “truyện/chuyện” quá!
 
–Lời cuối: Đây là lần đầu tiên một người đã từng “tra tấn” nhiều tác giả bằng micro, qua những bài phỏng vấn, lại bị quả báo bằng 10 câu hỏi rất thú vị! Hi vọng sẽ đạt được… 1/10 thành công! Cám ơn BBT Hội Luận đã có nhã ý mời góp mặt. Chúc tất cả các anh chị trong BBT, Quí văn thi hữu, Quí độc giả một mùa hè thú vị và nóng bỏng!
 
 
Montréal, 25/6/2008
Lê Quỳnh Mai


Bài đã đăng của Lê Quỳnh Mai

1 phản hồi/comment

Comments feed for this article

Hoài Nam Nguyễn

Tương truyền rằng:
Thơ bằng Tim
Tim tìm Thơ
Thơ tìm Tim
Thơ dìm Tim
Tim dìm Thơ
Thơ thờ ơ
Tim hững hờ
Tim và Thơ
Chết Mệt !